Open Monumentendag 2010, in het weekend van 11 en 12 september, heeft het thema De smaak van de 19^e eeuw. Met de keuze voor de negentiende eeuw staat op Open Monumentendag een roerige eeuw centraal. Een eeuw met twee gezichten; dat van industriële revolutie en technologische vernieuwingen enerzijds, en dat van teruggrijpen naar eerdere bouwstijlen anderzijds. Een combinatie die heel wat verrassende monumenten heeft opgeleverd, waarvan er vele op de Open Monumentendag toegankelijk zullen zijn.

Door de industriële revolutie verschenen er veel nieuwe typen gebouwen, zoals fabrieken, watertorens, gemalen, postkantoren, stationsgebouwen, en gebouwen die symbool stonden voor de nieuwe verworvenheden van de burgerlijke samenleving: musea, warenhuizen en theaters. Maar ook nieuwe woonwijken, die na 1874 buiten de vestingmuren gebouwd mochten worden. Bij elk nieuw type gebouw werd een bijpassend geachte stijl gezocht, waarbij door architecten veelal oude bouwstijlen opnieuw werden geïnterpreteerd: de zogenoemde neostijlen. Tijdens de Open Monumentendag zullen deze neostijlen een grote rol spelen: neoclassicisme, waarbij de vormentaal van de klassieke oudheid werd toegepast, neogotiek waarbij de vormentaal uit de middeleeuwse gotiek de basis vormde of monumenten in neorenaissance, waarbij verwezen werd naar de vormentaal uit de zeventiende eeuw. Eclecticisme, een mengeling van stijlen, kwam daarnaast veelvuldig voor.

Neostijlen werden lange tijd weinig gewaardeerd, er werd zelfs van ‘De lelijke tijd’ gesproken. Een kwestie van smaak, blijkt maar weer, want met steeds meer verwondering en waardering wordt er nu naar de negentiende eeuw gekeken. De burgermanssmaak was van grote invloed op de verschijningsvorm van gebouwen en interieurs. De interieurs waren rijk gedecoreerd, warm en huiselijk, en daarbij voorzien van de nieuwste snufjes op het gebied van verwarming en elektriciteit, die nu beschikbaar waren gekomen voor een grote groep mensen. Wonen werd een massaconsumptiegoed, maar bleef in vorm behoudend, inspelend op de smaak van de burger.

De Open Monumentendag, het moment dat in het hele land duizenden monumentale gebouwen gratis worden opengesteld voor het publiek, met tal van activiteiten, wordt in 2010 voor de vierentwintigste keer georganiseerd. De landelijke opening zal dit jaar plaatsvinden in de gemeente Apeldoorn. De Open Monumentendag is onderdeel van de Europese Open Monumentendagen, de European Heritage Days.